Pstrykam całkowicie amatorsko
Nikon D40
Nikon D5000
N 35/1.8 N 50/1.8
N 16-85 VR
N 55-200 VR



Pisz swój dziennik w Internecie
Blog > Komentarze do wpisu

Galeria Sztuki Starożytnej - czyli o pożytecznej funkcji zbieractwa.

Fascynacja starożytnością rosnąca od końca XVIII wieku, rozbudzona przez liczne wykopaliska archeologiczne i ważne historyczne odkrycia spowodowała rozwój kolekcjonerstwa, który z kolei kształtował w drugiej połowie XIX wieku rynek handlu dziełami sztuki. Galeria Sztuki Starożytnej mieszcząca się w Muzeum Książąt Czartoryskich (Fundacja Książąt Czartoryskich przy Muzeum Narodowym w Krakowie) przy ul. Pijarskiej 8, mogła powstać głównie dzięki zbiorom księcia Władysława Czartoryskiego, wnuka księżnej Izabeli Czartoryskiej, założycielki pierwszego polskiego muzeum dostępnego dla publiczności, otwartego w Puławach. Władysław Czartoryski nabywał eksponaty do swojej kolekcji podczas aukcji odbywających się w Rzymie, Paryżu i Londynie. Kupował również za pośrednictwem antykwariuszy oraz w trakcie swoich podróży.


Przed wejściem do Galerii

Przed wejściem do Galerii Sztuki Starożytnej.


W latach 1889 – 1890 Czartoryski podróżował po Egipcie, gdzie udało mu się nabyć do swoich zbiorów portrety mumiowe i wartościowe tkaniny. Zakupy konsultował z francuskimi archeologami, dzięki czemu miał pewność co do autentyczności swoich nabytków. Podróże do Włoch zaowocowały znajomością z Riccardo Mancinim, który prowadził wykopaliska na etruskich nekropolach Orvieto. Od tego archeologa i antykwariusza nabył m.in. grecką i etruską ceramikę. Zbiory księcia Czartoryskiego liczyły ok. 1500 eksponatów. Niestety część z nich zaginęła w czasie II wojny światowej. Kolekcja uzupełniana była w późniejszych latach przez kolejnych właścicieli Muzeum Książąt Czartoryskich.


Satyr z tyrsem

Satyr z tyrsem. Fragment boku sarkofagu z końca II – 1 poł. III wieku. Depozyt rodziny Potockich z Krzeszowic.


Kolekcja powiększała się dzięki m.in. Marianowi Sokołowskiemu, dyrektorowi Muzeum w latach 1884 - 1911, który zakupił w Grecji fragmenty rzeźb i płaskorzeźb oraz naczynia greckie. W 1897 roku zbiór powiększył się również o grupę waz greckich oraz figurki terakotowe, należących wcześniej do Bolesława Wołodkowicza, krakowskiego kolekcjonera. Ostatnio do kolekcji włączono zbiór monet greckich i rzymskich, będący niegdyś własnością prywatną rodziny Czartoryskich.


Amorek na byku

Amorek na byku morskim. Fragment fryzu dekoracyjnego z okresu Hadriana (r.117 – 138)


Galeria powiększała się również dzięki Aleksandrowi Sulkiewiczowi (współtwórcy PPS). Wartościowe eksponaty pochodzące z wykopalisk w Kartaginie przekazał austriacki konsul w Tunisie – Antoni Grubissich de Keresztur. Duże znaczenie dla zbioru ma również depozyt rodziny Potockich – są to rzymskie posągi, fragmenty sarkofagów i reliefów zakupionych przez Artura i Zofię Potockich w Rzymie w roku 1830. Wiele innych osób, nie wymienionych tutaj, miało zasługi w powiększaniu kolekcji.


Scena walki Rzymian

Scena walki Rzymian z barbarzyńcami. Centralna część skrzyni sarkofagu, marmur – 1 poł. III w. Depozyt rodziny Potockich z Krzeszowic.


Z Przewodnika po Galerii:

„Z okresem późnoantycznym w Rzymie wiążą się zabytki zachowane wyłącznie fragmentarycznie. Są to dna czarek szklanych zdobionych przedstawieniami wyciętymi ze złotej folii zatopionej pomiędzy dwoma warstwami szkła. Ten trwały sposób dekoracji naczyń szklanych wykształcił się w hellenistycznej Aleksandrii, a następnie został przejęty przez warsztaty rzymskie, stając się popularnym pod koniec III wieku. Medaliony z motywami chrześcijańskimi, (…) znajdowane są głównie w katakumbach rzymskich, gdzie umieszczano je w zaprawie nad płytami zamykającymi lokulusy – nisze, w których chowano zmarłych. Zapewne należały one do zastawy używanej podczas bankietów funeralnych.”


Amorki bawiące się

Amorki bawiące się i trzymające tarczę oraz nagolennik. Fragment skrzyni marmurowego sarkofagu z 2 ćw. II wieku. Depozyt rodziny Potockich z Krzeszowic.


„Grecko-rzymska kultura Egiptu zaczyna zanikać wraz z rozpowszechnianiem się i oficjalnym uznaniem chrześcijaństwa w cesarstwie rzymskim (313 r.). (…) Suchy klimat Egiptu sprzyjał zachowaniu znacznej liczby fragmentów tkanin. Wyrabiano je z lnu, który stanowił osnowę, i używanej od czasów Ptolomeuszy (320-30 p.n.e.) wełny tworzącej wątek, farbowanej na różne kolory w zależności od potrzeb. Do tkania służył warsztat pionowy, znany w Egipcie od okresu Nowego Państwa. Fragmenty dekorowane wykonywano techniką gobelinową, pozostałą część tkaniny miała splot płócienny. Motywy zdobnicze odwołują się do tradycji staroegipskich, greckich, rzymskich i wschodnich. Często są to przedstawienia zwierzęce i roślinne, które na tkaninach monochromatycznych uzyskują zgeometryzowaną formę. Na pasach (clavus) i wstawkach prostokątnych zdobiących tunikę występują zwierzęta i ptaki wpisane w medaliony lub w układzie antytetycznym, pijące wodę albo stojące przy przejętym ze sztuki Wschodu „drzewie życia”.”


Stella grobowa

Stella grobowa, 20 r.p.n.e.-20 r.n.e. Marmur, popiersia dwóch kobiet – patronki po lewej i wyzwolenicy po prawej, z zachowaną fragmentarycznie inskrypcją.


„Wśród figurek terakotowych często występują wyobrażenia orantów i orantek (VI-VII w.), wykonanych dość schematycznie postaci ludzkich w długich tunikach, z nakryciem głowy, u kobiet w formie uproszczonej fryzury i diademu znanego ze statuetek Izydy i Afrodyty z okresu hellenistycznego. Figurki mają plastycznie zaznaczone rysy twarzy i ramiona wymodelowane w formie wypustek, a na plecach niektórych widoczny jest garb. Należą one do wyrobów masowych przeznaczonych dla ubogich warstw społeczeństwa. Znajdowane są w świątyniach, gdzie składane były jako dary wotywne, w grobach pełniły funkcję opiekuńczą, w domach – dewocjonaliów. Figurki orantek natomiast zapewniały kobietom płodność.”


Apostołowie z sarkofagu

Fragment skrzyni sarkofagu wczesnochrześcijańskiego z Apostołami, 380-400 r.


„W III wieku wśród Rzymian zamawiających marmurowe sarkofagi zaczynają się pojawiać wyznawcy chrześcijaństwa. Tematyka reliefów zdobiących ich sarkofagi początkowo nie różni się od motywów rzymskich, dopiero z czasem wzbogacono ją o sceny biblijne. (…)  Grupę sarkofagów chrześcijańskich typowych dla przełomu III/IV wieku reprezentuje fragment skrzyni sarkofagu ze żłobkowanymi (strygillati) ścianami. W części środkowej znajduje się tondo (imago clipeata) z popiersiem zmarłej trzymającej zwój (rotulus), poniżej przedstawienie odpoczywającego pod krzewem rycynusowym Jonasza oraz wieloryba-ketosa (Mat.12,40). Pomimo nawiązań do ikonografii greckiej (śpiący Endymion – Jonasz; ketos, stwór morski – wielka ryba), scena ta przekazuje treści zawarte w przypowieści o Jonaszu, symbolizuje miłosierdzie Boga dla czyniących pokutę oraz jest zapowiedzią zbawienia (…)”


Sarkofag z Jonaszem

Fragment skrzyni sarkofagu wczesnochrześcijańskiego z Jonaszem, III/IV w.


„W 1. połowie II wieku w obrządku pogrzebowym Rzymian zwyczaj kremacji zmarłych zastąpiła inhumacja. Na zmianę tę wpłynęły religie orientalne oraz kultury misteryjne zabraniające palenia zwłok, coraz popularniejsze w Rzymie od czasów panowania Hadriana. Ich rozbudowany aspekt eschatologiczny wiązał się z właściwym celem życia, jakim stało się dążenie do osiągnięcia nieśmiertelności. Zapanowała również moda na sarkofagi, które pozwalały rodzinie zaimponować rozmiarami i bogactwem ich dekoracji o tematyce mitologicznej, rodzajowej i historycznej. Najważniejszymi ośrodkami ich produkcji był sam Rzym, ale także Attyka i Azja Mniejsza.”


Dwaj żołnierze egipscy

Dwaj żołnierze egipscy ze sceny przejścia Żydów przez Morze Czerwone. Fragment ze skrzyni sarkofagu. Marmur – lata 380 – 400. Depozyt rodziny Potockich z Krzeszowic.


„Od końca III wieku p.n.e. Rzym powiększał swoje terytorium poprzez podboje, czemu towarzyszyło sprowadzanie na szeroką skalę cennych dzieł sztuki z terenu Grecji i Azji Mniejszej. Niesione w pochodzie triumfalnym zwycięskich wodzów, niejednokrotnie wykonane z nieużywanych wówczas w Rzymie materiałów, jak marmur, srebro, złoto czy kość słoniowa, były oznaką wysokiego poziomu kulturalnego podbitych miast. Dzieła sztuki składano w świątyniach, ozdabiano nimi miasto. Do Rzymu z podbitych terenów przybywali również greccy artyści, jako niewolnicy, ale także jako wolni ludzie, którzy nie mieli możliwości dalszego tworzenia w zniszczonych miastach greckich. Rozwój kolekcjonerstwa prywatnego rozpoczął się dopiero w I wieku p.n.e.- zagrabione przedmioty zachowywali w swoich majątkach wodzowie oraz urzędnicy osadzani w prowincjach, powstawały jednak również kolejne zbiory publiczne. Po zakończonych w połowie I wieku p.n.e. podbojach, z braku możliwości pozyskiwania zabytków na podbitych terenach, zaczął rozwijać się rynek antykwaryczny. W sprowadzaniu do Rzymu dzieł sztuki pośredniczyli agenci. Z powodu rosnących kosztów zakupu oryginalnych zabytków, Rzymianie często zadowalali się ich kopiami, co wpłynęło na powstawanie nowych zawodów: konserwatora i kopisty. Popularny stał się marmur pozyskiwany ze złóż w Luna (Karrara) oraz importowany z wysp greckich.”


Rzymskie stemple

Rzymskie stemple z brązu do oznaczania wyrobów firmowych.  Kolekcja Czartoryskich.


„Rzymscy rzeźbiarze poprzez kopiowanie dzieł greckich nie tylko przyczynili się do upowszechnienia kanonu klasycznej sztuki na całym terenie cesarstwa rzymskiego – od wału Hadriana w Brytanii po Memfis w Egipcie i od Atlantyku po Palmyrę w Syrii. Bez tych kopii większość znakomitych, nie zachowanych oryginalnych dzieł greckich mistrzów pozostałaby dla nas nieznana.”


Rzymskie tessery

Tessery – „bilety wstępu” na widowiska – kość słoniowa. Rzym, I – II wiek n.e. Kolekcja Czartoryskich.


„Rzemiosło okresu rzymskiego reprezentują w zbiorach przede wszystkim naczynia szklane z okresu od I wieku p.n.e. do III wieku n.e. Wykonywano je różnymi technikami. Z początkiem I wieku n.e. wykształciła się metoda wydmuchiwania szkła, która szybko rozpowszechniła się na terenie całego imperium. Szkło służyło do masowego wyrobu naczyń stołowych: czarek, miseczek, kubków i szklanic, dzbanów, butelek, a także małych naczyń toaletowych do przechowywania wonnych olejków i balsamów. Duże kuliste naczynia z pokrywami lub bez wykorzystywano też jako urny na prochy zmarłych, zwłaszcza pochodzących z biedniejszej warstwy społeczeństwa mieszkającej głównie na terenach zachodnich prowincji cesarstwa, w Galii i Nadrenii. Barwę szkła określa dodatek związków metali. Dzięki malachitowi uzyskiwano odcienie niebiesko – zielone, natomiast tlenek żelaza nadawał barwę żółto – brązową.”


Maska Gorgony

Maska Gorgony – terakota o przeznaczeniu grobowym. Warsztaty nadczarnomorskie, 2 poł. p.n.e – I wiek p.n.e. Dar A. Sulkiewicza dla Muzeum Narodowego w Krakowie w 1908 r.


„Pismo klinowe ukształtowane na terenie Mezopotamii przez Sumerów w połowie III tysiąclecia p.n.e. wywodzi się z wcześniejszego pisma obrazkowego i oparte jest na mieszanym systemie ideograficzno-sylabowym obejmującym w ostatecznie przyjętej wersji nieco ponad 500 znaków. Powszechne używanie do pisania tabliczek glinianych i rylca zdeterminowało kształt znaku klina – prostej kreski z szerszą częścią górną, lub trójkątnego wgłębienia. Znaki zapisywano w liniach poziomych, od strony lewej ku prawej. Pismo klinowe przejmowały kolejne plemiona zajmujące Mezopotamię, Akadowie i Babilończycy, Asyryjczycy oraz rozprzestrzeniło się na terenie Azji Zachodniej służąc do zapisywania języków Elamitów w Iranie w III tysiącleciu p.n.e., Hurytów w północnej Mezopotamii, Hetytów w Anatolii w II tysiącleciu p.n.e.”


Tabliczka z inskrypcją klinową

Tabliczka z inskrypcją klinową – glina. Ok. 2150-2000 przed Chr. Mezopotamia. Zbiory Muzeum Narodowego.


„Jednym z najczęściej znajdowanych zabytków z terenu Mezopotamii są pieczęcie w kształcie walca, z otworem pośrodku umożliwiającym ich noszenie. Pieczęcie miały funkcję stempla oraz amuletu chroniącego za życia, ale i składanego zmarłym do grobów. Eksponowane zabytki są z kamienia, a przedstawienia mają charakter negatywu.”


Pieczęć cylindryczna

Pieczęć cylindryczna i jej odcisk. Bóg Słońca Szamasz (Utu) siedzący na tronie na tle bramy, której podwoje trzymają dwa bóstwa. Kalcyt – Mezopotamia, okres panowania Sargona Akkadyjskiego (2371-2316 p.n.e.). kolekcja Czartoryskich.


„Popularnym od schyłku Nowego Państwa (1550-1069 r.p.n.e.) darem wotywnym składanym w sanktuariach, ale również ustawiane w domach jako amulety, były figurki bóstw z brązu. Technika ich wykonania, „na wosk tracony”, pozwalała na masową produkcję. Do szczególnie rozpowszechnionych należały figurki jednego z najważniejszych bogów egipskiego panteonu, Ozyrysa – boga świata zmarłych, płodności, wegetacji – oraz jego siostry i małżonki, Izydy, opiekunki zmarłych, bogini czarów i uzdrawiania. Ozyrysa przedstawiano jako postać owiniętą w zwoje bandaży, w koronie (atef) Górnego Egiptu zwieńczonej dyskiem słonecznym, ozdobionej z przodu ureuszem (atakująca kobra, symbol godności królewskiej odpędzający zło), po bokach dwoma strusimi piórami, z rękami złożonymi na piersi trzymającymi zakrzywione berło (heka) i bicz (nehaha). Jego figurka symbolizowała nadzieje na zmartwychwstanie, analogicznie do mitycznego losu samego boga. Izydę, ukazywano często siedzącą z małym Horusem na kolanach.”


Ureusz - fragment

Ureusz – fragment. Brąz, lapis lazuli, fajans, III Okres Przejściowy – epoka późna (X-VI w.p.n.e.) Kolekcja Czartoryskich.


„Wśród innych bóstw wymienić można Amona – boga-stworzyciela czczonego w Tebach, Maat – boginię uosabiającą porządek świata, prawo i prawdę, Tota – boga pisarzy przedstawianego jako postać męską z głową ibisa, trzymającego często paletę pisarza w ręku, Anubisa – z głową szakala, czuwającego nad procesem mumifikacji i nad nekropolami, Bastet – córkę Re, boginię opiekująca się kobietami, ukazującą się pod postacią kota, trzymającą w ręku instrument muzyczny menat-egidę, oraz Harpokratesa – małego Horusa, z lokiem młodości opadającym na prawe ramię, dotykającego ust palcem wskazującym prawej ręki (…).”


Sarkofag - fragment

Sarkofag Asetemachbit – XXII dynastia, 2 poł. X w.p.n.e. Kolekcja Czartoryskich.


„Od Okresu Późnego ważnym bóstwem opiekuńczym zmarłego i nekropoli, ustawianym w grobie przy mumii zmarłego, był Ptah-Sokaris-Ozyrys, synkretyczne bóstwo łączące aspekty Ozyrysa, Ptaka – memfickiego boga, który dzięki potędze swego słowa stworzył świat, oraz Sokarisa – boga ziemi, wegetacji, ale i zmarłych.”


Oczy z maski grobowej

Oczy z maski sarkofagowej. Kość, czarna pasta. Kolekcja Czartoryskich.


Fragment sarkofagu

Fragment sarkofagu Tachnemti, XXIII-XXIV dynastia, 2 poł. VIII w.p.n.e.


Galeria Sztuki Starożytnej

Źródło: Dorota Gorzelany – Galeria Sztuki Starożytnej Muzeum Narodowego w Krakowie – Przewodnik (na podstawie jak również przytoczone fragmenty) – Muzeum Narodowe, Kraków 2007, zdjęcia wykonane w Muzeum Książąt Czartoryskich, Galeria Sztuki Starożytnej.

 

niedziela, 10 lipca 2011, tartuffe
Tagi: kraków muzeum

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
2011/07/10 21:19:21
Akurat całkiem niedawno byłem i oglądałem. Bardzo ciekawe zbiory, tylko skoro nie ma Damy z łasiczką i inne rzeczy są czasowo niedostępne to bilety też mogły by być tańsze. A mumiowych rączek i nóżek nie ma ? ;)
-
Gość: ashka, user-188-33-193-227.play-internet.pl
2011/08/09 18:39:34
pierwszy rzut oka na apostołów i - cóż to oni mają, obwarzanki? :)